Meyve Ağaçlarında Aşılama Rehberi: Aşı Nedir, Nasıl Yapılır ve Aşı Zamanı

Meyve ağaçlarında aşılama, modern meyveciliğin en önemli çoğaltma yöntemlerinden biridir. Aşılama sayesinde kaliteli meyve çeşitleri çoğaltılabilir, verim artırılabilir ve bitkilerin farklı toprak koşullarına uyum sağlaması mümkün olur.

Günümüzde elma, armut, zeytin, bağ, ceviz ve birçok meyve türü aşılama yöntemiyle çoğaltılmaktadır. Doğru anaç ve kalem seçimi ile birlikte uygun aşılama tekniklerinin uygulanması sağlıklı ve verimli bahçeler kurulmasını sağlar.

Bu rehberde aşağıdaki konular ele alınmaktadır:

• Aşı nedir

• Anaç ve kalem nedir

• Aşı çeşitleri nelerdir

• Aşı nasıl yapılır

• Meyve türlerine göre aşı zamanı

Aşılama hakkında üreticilerin en çok merak ettiği soruların cevaplarını görmek için “Meyve Ağaçlarında Aşılama Hakkında En Çok Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.

Aşı Nedir?

Aşı, bir bitkiden alınan canlı bir doku parçasının başka bir bitki üzerine yerleştirilerek bu iki bitkinin kaynaştırılması işlemidir.

Aşılama sonucunda:

• Bitkinin üst kısmı kalemin özelliklerini taşır

• Kök sistemi anaç tarafından oluşturulur

Bu yöntem sayesinde istenilen meyve çeşitleri güvenli şekilde çoğaltılabilir.

Anaç ve Kalem Nedir?

Anaç

Anaç, aşı yapılan bitkinin kök sistemini oluşturan kısmıdır.

Anaç bitkinin:

• toprak koşullarına uyumunu

• gelişme kuvvetini

• bazı hastalıklara karşı direncini

belirler.

Kalem

Kalem, istenilen meyve çeşidinden alınan dal veya göz parçasıdır. Kalem sayesinde ağacın vereceği meyve çeşidi belirlenir.

Meyve Ağaçlarında Aşılama Neden Yapılır?

Aşılama meyvecilikte birçok amaçla uygulanmaktadır.

• kaliteli meyve çeşitlerini çoğaltmak

• verimi artırmak

• hastalıklara dayanıklı bitkiler elde etmek

• eski ağaçların çeşidini değiştirmek

• yabani ağaçları kültür çeşitlerine dönüştürmek

Örneğin zeytin yetiştiriciliğinde yabani zeytinler (delice) aşılama ile verimli çeşitlere dönüştürülebilmektedir.

Hangi Meyve Ağaçlarında Aşı Yapılır?

Aşılama birçok meyve türünde uygulanabilir.

En yaygın aşı yapılan türler şunlardır:

• zeytin

• bağ (üzüm)

• elma

• armut

• kiraz

• şeftali

• kayısı

• ceviz

• narenciye

Meyve Ağaçlarında Aşı Çeşitleri

Meyvecilikte kullanılan başlıca aşılama yöntemleri şunlardır:

• göz aşısı

• kalem aşısı

• omega aşısı

• yarma aşı

• kabuk altı aşı

Göz Aşısı Nedir?

Göz aşısı, bir bitkiden alınan tek bir gözün anaç üzerine yerleştirilmesiyle yapılan aşılama yöntemidir.

En yaygın kullanıldığı türler:

• narenciye

• şeftali

• kayısı

• zeytin

Göz aşısı genellikle yaz aylarında uygulanır.

Üreticiler arasında sık kullanılan bir ifade vardır:

“Ağaç kabuk veriyorsa aşı zamanı gelmiştir.”

Bu ifade ağacın aktif büyüme döneminde olduğunu ve kambiyum dokusunun canlı olduğunu gösterir.

Kalem Aşısı Nedir?

Kalem aşısı, kalem adı verilen küçük dal parçasının anaç üzerine yerleştirilmesiyle yapılan aşılama yöntemidir.

En çok kullanılan türler:

• elma

• armut

• ceviz

• zeytin

Kalem aşısı genellikle kış sonu veya ilkbahar başında yapılır.

Aşının başarılı olması için kalemin kambiyum dokusuna yakın şekilde yerleştirilmesi gerekir.

Omega Aşı Nedir?

Omega aşı, özellikle bağ fidanı üretiminde kullanılan bir aşılama yöntemidir.

Bu yöntemde anaç ve kalem omega şeklinde kesilerek birbirine geçirilir.

Omega aşı yöntemi özellikle:

• bağ fidanı üretiminde

• fidanlıklarda

• ticari üretimde

yaygın olarak kullanılmaktadır.

Meyve Türlerine Göre Aşı Zamanı

Aşılama zamanı bitki türüne ve kullanılan yönteme göre değişmektedir. Ancak takvim aylarından daha önemli olan faktör bitkinin fizyolojik durumu ve kambiyum faaliyetidir.

Meyve Ağaçlarında Aşı Nasıl Yapılır?

Aşılama işlemi temel olarak şu adımlarla gerçekleştirilir:

1. Sağlıklı anaç seçilir
2. Uygun kalem seçilir
3. Anaç ve kalem uygun şekilde kesilir
4. Kambiyum dokuları temas ettirilir
5. Aşı noktası bağlanır
6. Aşı noktası korunur

Budama işlemleri sırasında ağaç üzerinde oluşan kesik yüzeylerin korunması bitki sağlığı açısından önemlidir. Budama hakkında detaylı bilgi için “Meyve Ağaçlarında Budama Nedir? Neden Yapılır?” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Aşılama sırasında oluşan kesik yüzeylerin korunması için kullanılan ürünler hakkında bilgi almak için “Aşı Macunu Ne İşe Yarar?” başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kaynakça

Prof. Dr. Serra Hepaksoy
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi – Bahçe Bitkileri Bölümü

Prof. Dr. Ahmet Altındişli
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi – Bağcılık Araştırmaları

Ege Üniversitesi
Meyvecilik ve Bağcılıkta Aşılama Eğitimi Sertifika Programı